De Gohonzon
In het Japans
wordt met het woord honzon het belangrijkste religieuze symbool bedoeld en het
woordje Go geeft het nog meer eer.
In het
christendom is bijvoorbeeld het kruis of Madonna met het Kind een honzon. In de
Islam is de Ka’aba een belangrijke honzon. In het vroege Boeddhisme was de
eerste honzon een gestileerde voetafdruk, die naar de Boeddha en het Pad
verwees.
Een gohonzon is een focus van devotie. Waarom zou men eigenlijk als
boeddhist een focus van devotie nodig hebben? Boeddhisme gaat toch over het
verwerven van inzicht, het bereiken van verlichting? Goden en Verlossers spelen
toch geen rol?
Maar verlichting
en inzicht zijn moeilijk te beschrijven en de menselijke geest is onrustig,
springt van gedachte op gedachte, en hunkert naar impressies. Religieuze
beelden geven de geest een rustpunt om te focussen, ze helpen om onze geest die
als een aapje van tak naar tak springt, onder controle te krijgen.
Voor ons boeddhisten is zo’n fysieke
vorm een constante geheugensteuntje om ons te helpen de Boeddha-Dharma in
gedachte te houden. De Gohonzon maakt ons er van bewust dat de Boeddha-Dharma geen
abstracte theorie is, maar een levende realiteit. Dat deze levende realiteit
ons vertelt dan wij verweven zijn in een oneindig netwerk van wederzijdse
afhankelijkheid.
De focus van
devotie is dus niet een ‘kracht’ buiten onszelf, het is de blauwdruk van onze
verlichting, zo gemaakt dat het ons uitnodigt om helemaal op te gaan in de
levende realiteit van ons eigen boeddhaschap.
Nichiren Daishonin realiseerde zich dat een focus van devotie belangrijk is, omdat het alles
vertelt over onze aspiraties en over wat het allerbelangrijkste in ons leven
is.
Daarom leerde hij
dat de Eeuwige Boeddha de beste Focus van
Devotie is.
De Eeuwige
Boeddha van het 16e hoofdstuk uit de Lotus Soetra[1]
die De Wonderbaarlijke Dharma van de Lotusbloem tijdens de Ceremonie in de
Lucht overdraagt naar alle levende wezens. Want de kern van de boodschap van
het 16e hoofdstuk is dat in essentie de diepe waarheid die de
Eeuwige Boeddha belichaamd dezelfde is onze eigen diepste essentie. Op het
leven van een Boeddha zijn termen als ‘begin’ of ‘einde’ niet van toepassing,
want dat wat is, heeft ten diepste geen begin of einde. Dit lijkt in
tegenspraak met de Drie Zegels van het Boeddhisme,
maar het leven van de Boeddha is de onzelfzuchtige, zelfloze, expressie van de
dynamiek van het Wederzijds Afhankelijk Ontstaan
(pratityasamutpada). Maar in de
wisselwerking van ontstaan en vergaan, ontvouwt zich de verlichting van de
Boeddha als geboorte en als dood, als streven naar en bereiken van verlichting.
Vanuit de Middenweg gezien is het verlichte leven van de Boeddha wat het is en
kan noch worden gedefinieerd worden als transcendent, noch als ‘werelds’, maar
het toont wel deze aspecten.
Om deze inzichten zichtbaar te maken
tekende Nichiren de Ceremonie in de Lucht op in Chinese kalligrafie als de
grote Mandala.
De grote Mandala, de Gohonzon, is het symbool dat het ongeboren en doodloze
leven van de Eeuwige Boeddha uitdrukt en aan ons overdraagt.
Zoals Nichiren Daishonin schrijft in de Kanjin
Honzon Sho[2]:
De focus van devotie is de scène
van deze transmissie van Namu Myoho Renge Kyo van de Eeuwige Boeddha aan zijn
oorspronkelijke volgelingen.
Boven de Sahawereld
van de Eeuwige Boeddha Shakyamuni
zweeft de Schattoren in de lucht, waarin rechts en links van ‘Myoho
Renge Kyo’ Boeddha Shakyamuni en Boeddha Vele Schatten (Boeddha Taho) gezeteld zijn. Zij worden vergezeld door de vier Bodhisattva’s
zoals Bodhisattva Volmaakte Beoefening, die de oorspronkelijke volgelingen van
de Eeuwige Boeddha vertegenwoordigen, welke tevoorschijn werden geroepen vanuit
de aarde. Nog vier andere mindere Bodhisattva’s waaronder Manjushri en Maitreya
nemen een rang lager plaats. Andere grote en minder grote Bodhisattva’s – diegene
die bekeerd waren in het theoretische gedeelte
en diegene die uit andere wereldstelsels kwamen-, doen denken aan een
menigte die zittend op de grond, opkijken naar de hofadel. Ook zijn op de grond
alle emanaties van de Boeddha aanwezig die kwamen uit alle andere werelden in
het universum als representatie van alle plaatsbekleders van de Boeddha in hun respectievelijke
landen.
In Nichiren Shu
wordt de gohonzon op 5 verschillende manieren gerepresenteerd:
1. Een beeld van de Eeuwige Boeddha
Shakyamuni.
2. Een beeld van de Eeuwige Boeddha
Shakyamuni, geflankeerd door de vier Grote Bodhisattva’s van de Aarde.
3. Beelden van Boeddha Shakyamuni en Boeddha
Vele Schatten aan weerszijden van Namu Myoho Renge Kyo geschreven in
kalligrafie.
Dit vindt men veelal in de belangrijkste ruimte van een tempelcomplex.
4. Een kalligrafie van alleen de Odaimoku.
5. De grote Mandala die de Odaimoku in het
centrum heeft en die de tien werelden verlicht. Nichiren heeft veel van zulke
Mandala’s opgetekend.
Er zijn 128 mandala’s bewaard gebleven. Vanuit deze mandala’s heeft
Nichiren Shu de Shutei Mandala uit 1280 gekozen om
aan hun leden te geven als focus van devotie voor in hun eigen huis. Deze
Gohonzon was de mandala waarvoor Nichiren zelf de Odaimoku reciteerde en waar
hij naar keek op zijn sterfbed.
Het is van belang
om te weten dat deze representaties alleen beschouwd worden als focus van
devotie na een ‘ceremonie van het openen van de ogen’. Alle scholen van het
Boeddhisme kennen een variant van zo een ceremonie, waarvan de oorsprong
teruggaat ten tijde van de historische Boeddha Shakyamuni. Doorgaans wordt deze
ceremonie gedaan door iemand die de juiste procedures kent en de diepte van de
ceremonie beseft. In de meeste scholen van Nichiren is dat meestal een priester.
Tot slot een
belangrijke raad van Nichiren zelf:
Zoek de Gohonzon nooit
buiten jezelf. Als wij, levende wezens de Lotus Soetra in ons hart sluiten,
woont Namu Myoho Renge Kyo in ons lichaam, dat de Odaimoku reciteert.[3]
